نوشته شده توسط تارا مقصودنیا
  

 

مقدمه

برای
میلیون­ها انسان فقیر در کشورهای درحال توسعه، مناطق شهری محیط مناسبی
برای ترقی وضع زندگی آنها بوده است و همچنین در شهرها برای افراد کارهای
بهتر و درنتیجه درآمدهای بهتری بوده است. وجود چنین موفقیت­هایی در شهرهای
بزرگ از یک طرف و امکانات محدود و وضع زندگی دشوار در روستاها باعث شده ا
ست که همیشه جریان مهاجرت از شهرهای کوچکتر و روستاها به طرف شهرهای بزرگ
وجود داشته باشد. این روند به خصوص در سه دهه اخیر افزایش یافته. یکی از
اولین معضلاتی که برای این طبقه بوجود می­آید تهیه مسکن مناسب است و به
دلیل سطح درآمد پایین و نداشتن تخصص و کار چاره­ای جز آلونک­نشینی ندارند.
این سکونت­گاهها به دلیل بی­توجهی دولت­ها با وضع حادتری مواجه می­شوند.

تعریف آلونک:
بنابراین آلونک عبارت است از منطقه­ای مسکونی که در آن هیچ ادعای مالکیت
رسمی نسبت به زمین وجود ندارد. در نتیجه از لحاظ زیرساخت­ها و خدمات
معمولا کفایت نمی­کند. در تعریف اینگونه سکونت­گاه­ها ۳ ویژگی وجود دارد
که عبارتند از ویژگیهای کالبدی، اجتماعی و قانونی.

 
الف) ویژگیهای کالبدی:
آلونک­ها و جمعیت “غیرقانونی” آنها از خدمات شهری و زیرساخت­هایی زیرسطح
استاندارد برخوردار هستند. این سرویس هم خدمات شهری و شبکه­های ارتباطی
هستند و هم خدمات اجتماعی مانند لوله­کشی آب و گاز و برق و خدمات بهداشتی
و شبکه راه و فاضلاب.

 

ب) ویژگیهای اجتماعی:
ساکنان آلونک­ها عموما جزء جمعیت کم­درآمد هستند که درآمد آنها یا به صورت
دستمزدهای روزانه است و یا درآمدهای حاصل از کارهای غیررسمی و پاره­وقت در
قسمت تجاری. آلونک­نشین­ها عموما از مهاجرین شهری یا روستایی هستند که در
این مکان اقامت دارند. البته ممکن است این آلونک­نشین­ها مهاجرین دو و یا
چند نسل پیش باشند که هنوز در آلونک­های خود ساکن مانده­اند.

 

ج) ویژگیهای قانونی: ویژگی
اصلی که این نوع سکونت­گاه­ها را تعریف می­کند فقدان مالکیت زمینی است که
در آن ساکن هستند که این اراضی یا متعلق به دولت است و یا جزء اموال عمومی
هستند و یا اینکه زمین­هایی نامطلوب برای مسکن­سازی می­باشند مثل اراضی که
حریم خطوط راه­آهن و بزرگ­راه­ها وجود دارد و اراضی نرم و باتلاقی.

 

زاغه­ها
و مناطق آلونک­نشین در شهرهای آسیایی مانند بنگلور و بانکوک وجود دارد که
در اینگونه سکونت­گاه­ها مالک زمین، زمین خود را در قبال مبلغی ناچیز و
فرمالیته برای اجاره دراختیار یک یا چند خانواده قرار می­دهد به انضمام یک
قرارداد غیررسمی.

 

در
تبیین کیفیت و وسعت زاغه­ها و آلونک­ها فاکتورهایی وجود دارد که می­توانند
برای سکونت­گاه­ها عواملی درونی یا عواملی از خارج باشند:

 

فاکتورهای خارجی	فاکتورهای داخلی
مالک زمین	دین / قومیت
امنیت مالک	محل اشتغال
سیاست­های شهری و منطقه­ای	اصلیت
طول دوره اقامت در شهر	زبان
	طول دوره اقامت در آن سکونت­گاه
	سرمایه­گذاری و مسکن­سازی
	فعالیت در ساخت و ساز
	وجه اجاره کنندگان

 

باید گفته شود که اولین بار کلمه Squather یا آلونک در کنفرانس “زیستگاه” (Habitat Conference)
در سال ۱۹۷۶ در شهر ونکوور کانادا با نوشته­های آبرامس و جان ترنر مطرح
شد. چنین تعریفی از سکونت­گاه­های غیررسمی که به طور طبیعی شکل گرفته­اند
باعث تغییر موضع دولت­ها از دشمنی و مخالفت کامل به حس حمایت و کمک شد.
آبرامس (۱۹۶۴) روند غیرقانونی اشغال زمین را «تصرف» زمین­های مسکونی برای
پناه گرفتن افراد می­داند که توسط هر دو عامل قانون نیرو و نیروی قانون
تعریف شده و جان ترنر با رویکردی مثبت نسبت به این سکونت­گاه­ها، آنها را
راه­حل مناسبی برای مشکل مسکن در مناطق شهری بسیاری از کشورهای درحال
توسعه می­داند. پین (۱۹۷۷) به گونه­ای مشابه رشد آلونک­ها را مختص توسعه و
رشد شهری در شهرهای جهان سوم می­داند و مسأله­ اجتناب­ناپذیری آن را مطرح
می­کند.

 

زاغه­ها
و آلونک­ها هر دو در مورد شرایط سخت زندگی و فقدان امکانات و خدمات
بهداشتی و اجتماعی در زیرساخت­های شهری مشترک هستند و در اصل تفاوت آنها
در مسأله مالکیت زمین است. از دیدگاه­های مختلف مثبت و منفی؛ نام­ها و
تعاریف گوناگونی برای آلونک­ها درنظر گرفته شده است:

۱- سکونتگاههای غیررسمی

۲- سکونتگاههای طبقه کم درآمد

۳- سکونتگاههای موقت

۴- سکونت گاههای organic

5- سکونتگاههای بدون مجوز

۶- سکونتگاههای بی برنامه

۷- شهر آلونکها

دولت­ها
مواضع متفاوتی نسبت به آلونک­ها دارند ولی در این که این سکونت­گاه­ها نقش
مثبتی برای اسکان میلیون­ها خانواده فقیر و کم­درآمد بازی می­کند شکی
نیست. تنها مشکلی که در اینجا مطرح است مساله مالکیت زمین و وضع بد
زیرساخت­ها و خدمات شهری ناکارآمد است که در بسیاری از مواقع بی­پاسخ
مانده است ولی دولت­هایی که در این راستا موفق بوده­اند با دو رویکرد به
این پرسش پاسخ داده­اند.

 

برای دانلود کلیک کنید

برچسب ها: زاغه, نشینی